Gdy władcy kręcili kołem
Między XVI a XIX wiekiem loterie przeniosły się z ratuszów do królewskich skarbców, a potem do zgromadzeń nowych republik. Ta strona śledzi tę zmianę w Anglii, Francji, Republice Holenderskiej, Hiszpanii i koloniach amerykańskich, a kończy się falą zakazów, które zamknęły większość z nich.
- 1539
- 1569
- 1726
- 1753
- 1763
- 1826
- 1836
- 1890
Pierwsza państwowa loteria w Anglii obiecywała naprawę portów
W 1567 roku rząd Elżbiety I ogłosił loterię, której zyski miały zostać przeznaczone na „naprawę portów i umocnienie królestwa”, czyli przystani i obrony wybrzeża. Bilety były drogie i sprzedawały się na tyle powoli, że losowanie odłożono. Kiedy wreszcie odbyło się ono w 1569 roku, przeprowadzono je przy zachodnich drzwiach katedry św. Pawła w Londynie i trwało dzień po dniu, aż dopasowano każdy bilet.
Loterie stały się wówczas regularnym narzędziem angielskich finansów publicznych. W 1612 roku Virginia Company of London otrzymała zgodę na prowadzenie loterii na rzecz osady Jamestown. W ciągu XVIII wieku parlament zatwierdzał loterie, które pomagały sfinansować Westminster Bridge, a w 1753 roku zakup zbiorów, które stały się podstawą British Museum. Wiele państwowych loterii było też powiązanych z pożyczkami rządowymi, a ich bilety zachowywały się po części jak obligacje.
System rodził pokrewny handel. Pośrednicy dzielili bilety na udziały, a tak zwane zakłady ubezpieczeniowe przyjmowały zakłady o to, czy dany numer zostanie wylosowany danego dnia. Krytycy twierdzili, że praktyki te przyciągały ludzi, którzy najmniej mogli sobie pozwolić na stratę, a parlamentarna komisja specjalna na początku XIX wieku przesłuchała w tej sprawie świadków. Ostatnia angielska loteria państwowa w dawnym systemie została rozlosowana w 1826 roku. Wielka Brytania nie prowadziła ponownie loterii krajowej aż do 1994 roku.
Francja powiązała losowanie z Koroną, a potem ze szkołą wojskową
Franciszek I zezwolił na loterie we Francji w 1539 roku, po tym jak podczas swoich kampanii zobaczył włoskie losowania. Wczesne francuskie przedsięwzięcia miały trudności, a przez dwa stulecia loterie pojawiały się i znikały, często związane z konkretnymi kościołami lub fundacjami charytatywnymi. Przełom nastąpił w 1757 roku, gdy ustanowiono loterię na rzecz École Militaire w Paryżu. Giacomo Casanova, który opisał ten epizod we wspomnieniach, uczestniczył w jej organizacji wraz z włoskim finansistą Giovannim Antoniem Calzabigim, a przyjęto w niej genueński model pięciu liczb losowanych spośród dziewięćdziesięciu.
W 1776 roku przedsięwzięcie zreorganizowano jako Loterie royale, monopol prowadzony na rzecz Korony. Przetrwała rewolucję w zmienionych formach, na pewien czas została zniesiona, powróciła i ostatecznie zlikwidowano ją w 1836 roku, po długiej krytyce w Izbie Deputowanych. Francja nie miała następnie loterii państwowej aż do 1933 roku, kiedy w czasie Wielkiego Kryzysu utworzono Loterie nationale, a dochody częściowo przeznaczono na weteranów I wojny światowej.
Republika Holenderska i Hiszpania stworzyły loterie, które działają do dziś
W 1726 roku Republika Holenderska ustanowiła loterię prowadzoną w imieniu Stanów Generalnych, Generaliteitsloterij. Później przekształciła się w Staatsloterij i często określa się ją jako najstarszą loterię działającą nieprzerwanie. Jej losowania organizowano w klasach rozłożonych na kilka etapów, a wzór ten przejęły loterie klasowe krajów niemieckojęzycznej Europy.
Hiszpania poszła w ich ślady w 1763 roku, kiedy Karol III, który wcześniej panował w Neapolu, wprowadził loterię wzorowaną na neapolitańskiej, losującą liczby zamiast biletów. Drugą formę, z wcześniej nadrukowanymi numerowanymi biletami, wprowadzono w 1812 roku w Kadyksie, ówczesnej siedzibie rządu stawiającego opór Napoleonowi podczas wojny na Półwyspie Iberyjskim. Jej losowanie bożonarodzeniowe, odbywające się 22 grudnia i znane jako El Gordo, jest jednym z najdłużej działających regularnych losowań na świecie. Uczniowie Colegio de San Ildefonso w Madrycie śpiewają wylosowane liczby, a rolę tę ich szkoła pełni od pokoleń.
Kolonie amerykańskie finansowały drogi, armaty i uczelnie
W Ameryce Brytyjskiej loterie wypełniały lukę pozostawioną przez słabe systemy podatkowe. Kolonialne zgromadzenia zezwalały na losowania na drogi, mosty, kościoły i obronę. Benjamin Franklin zorganizował loterię w Filadelfii w 1748 roku, aby kupić armaty na obronę miasta, a loteria z 1768 roku na drogę przez góry zachodniej Wirginii była związana z George’em Washingtonem, którego podpisane bilety później stały się przedmiotem kolekcjonerskim. Harvard, Yale, Princeton i Columbia, założona jako King’s College, korzystały z dochodów z loterii w pierwszych dekadach swojego istnienia.
Podczas wojny o niepodległość Kongres Kontynentalny zezwolił w 1776 roku na loterię, aby pomóc sfinansować armię. Po uzyskaniu niepodległości stany nadal wydawały licencje na loterie, a nadużycia rosły wraz z ich skalą. Louisiana State Lottery Company, założona na mocy statutu w 1868 roku, sprzedawała bilety w całym kraju pocztą i zasłynęła ze swoich wpływów politycznych. Kongres zakazał w 1890 roku przesyłania materiałów loteryjnych pocztą, a w 1895 roku handlu międzystanowego. Na początku XX wieku żaden stan amerykański nie prowadził legalnej loterii.
Dlaczego nadeszły zakazy
Zamknięcia loterii w Anglii w 1826 roku, we Francji w 1836 roku i w całych Stanach Zjednoczonych do lat 90. XIX wieku miały wspólne przyczyny. Pośrednicy biletowi i zakłady przyjmujące zakłady na udziały sprawiły, że gry trudniej było nadzorować. Reformatorzy twierdzili, że loterie opodatkowywały biednych poprzez ich nadzieje. Skandale oszustw podważyły zaufanie do samych losowań. Ponadto w XIX wieku rządy miały stabilniejsze źródła dochodów, od zorganizowanych rynków obligacji po nowe formy opodatkowania. Loteria służyła określonemu celowi, gdy państwom brakowało narzędzi, i wielu ustawodawców uznało, że już tej roli nie spełnia.
Nie wszystkie kraje się z tym zgadzały. Holenderskie i hiszpańskie loterie działały dalej, podobnie jak włoskie lotto. W świecie anglojęzycznym jednak ten wniosek utrzymał się przez mniej więcej sto lat. Nasza strona o epoce nadawania opisuje, jak loterie powróciły po 1945 roku, tym razem powiązane z edukacją, sportem i celami dobroczynnymi, a nie z murami i portami.
Źródła wykorzystane na tej stronie obejmują: C. L'Estrange Ewen, Lotteries and Sweepstakes (1932), John Ashton, A History of English Lotteries (1893), wspomnienia Casanovy Histoire de ma vie, Clotfelter i Cook, Selling Hope (1989) oraz opublikowane historie Staatsloterij i hiszpańskiej Loterías y Apuestas del Estado.
Ta strona opisuje historię. ZuvaNeonFormul nie sprzedaje biletów i nie zachęca do gry. Loterie są ograniczone do osób dorosłych, a wiek graniczny różni się w zależności od kraju.